Amaç, Kapsam ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1-
Bu Kanunun amacı, sosyal sigortalar ile genel sağlık sigortası bakımından
kişileri güvence altına almak; bu sigortalardan yararlanacak kişileri ve
sağlanacak hakları, bu haklardan yararlanma şartları ile finansman ve
karşılanma yöntemlerini belirlemek; sosyal sigortaların ve genel sağlık
sigortasının işleyişi ile ilgili usûl ve esasları düzenlemektir.
Kapsam
MADDE 2-
Bu Kanun; sosyal sigortalar
ile genel sağlık sigortasından yararlanacak kişileri, işverenleri, sağlık
hizmeti sunucularını, bu Kanunun uygulanması bakımından gerçek kişiler ile
her türlü kamu ve özel hukuk tüzel kişilerini ve tüzel kişiliği olmayan
diğer kurum ve kuruluşları kapsar.
Tanımlar
MADDE 3-
Bu Kanunun uygulanmasında;
1) Bakanlık: Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığını,
2) Kurum: Sosyal Güvenlik
Kurumu Başkanlığını,
3) Sosyal sigortalar: Kısa ve
uzun vadeli sigorta kollarını,
4) Kısa vadeli sigorta
kolları: İş kazası ve meslek hastalığı, hastalık ve analık sigortası
kollarını,
5) Uzun vadeli sigorta
kolları: Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortası kollarını,
6) Sigortalı: Kısa ve/veya
uzun vadeli sigorta kolları bakımından adına prim ödenmesi gereken veya
kendi adına prim ödemesi gereken kişiyi,
7) Hak sahibi: Sigortalının
veya sürekli iş göremezlik geliri ile malûllük veya yaşlılık aylığı almakta
olanların ölümü halinde, gelir veya aylık bağlanmasına veya toptan ödeme
yapılmasına hak kazanan eş, çocuk, ana ve babasını,
8) Genel sağlık sigortası:
Kişilerin öncelikle sağlıklarının korunmasını, sağlık riskleri ile
karşılaşmaları halinde ise oluşan harcamaların finansmanını sağlayan
sigortayı,
9) Genel sağlık sigortalısı:
Bu Kanunun 60 ıncı maddesinde sayılan kişileri,
10) Bakmakla yükümlü olduğu
kişi: Genel sağlık sigortalısının, sigortalı veya isteğe bağlı sigortalı
sayılmayan, kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olan;
a) Eşini,
b) 18 yaşını, lise ve dengi
öğrenim veya 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Meslekî Eğitim Kanununda
belirtilen aday çıraklık ve çıraklık eğitimi ile işletmelerde meslekî eğitim
görmesi halinde 20 yaşını, yüksek öğrenim görmesi halinde 25 yaşını
doldurmamış ve evli olmayan çocukları ile yaşına bakılmaksızın bu Kanuna
göre malûl olduğu tespit edilen evli olmayan çocuklarını,
c) Geçiminin sigortalı
tarafından sağlandığı Kurumca belirlenen kriterlere göre tespit edilen ana
ve babasını,
11) Hizmet akdi: 22/4/1926
tarihli ve 818 sayılı Borçlar Kanununda tanımlanan hizmet akdini ve iş
mevzuatında tanımlanan iş sözleşmesini veya hizmet akdini,
12) Ücret: 4 üncü maddenin
birinci fıkrasının (a) ve (c) bendi kapsamında sigortalı sayılanlara
saatlik, günlük, haftalık, aylık veya yıllık olarak para ile ödenen ve
süreklilik niteliği taşıyan brüt tutarı,
13) Asgarî ücret: 22/5/2003
tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu gereğince 16 yaşından büyük işçiler için
belirlenen bir aylık brüt ücreti,
14) Ay: Ücretleri; kamu
idarelerinde her ayın 15'inde ödenen 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a)
ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalılar için, ayın 15'inden ertesi ayın
15'ine kadar geçen, diğer sigortalılar için ise ayın 1'i ilâ sonu arasında
geçen ve otuz gün olarak değerlendirilen süreyi,
15) Yıl: Ücretleri; kamu
idarelerinde her ayın 15'inde ödenen 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a)
ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalılar için, 15 Ocak tarihinden ertesi
yılın 15 Ocak tarihine kadar geçen, diğer sigortalılar için ise 1 Ocak ilâ
31 Aralık tarihleri arasında geçen ve 360 gün olarak değerlendirilen süreyi,
16) Gelir: İş kazası veya
meslek hastalığı halinde sigortalıya veya sigortalının ölümü halinde hak
sahiplerine, yapılan sürekli ödemeyi,
17) Aylık: Malûllük, yaşlılık
ve ölüm sigortalarından yapılan sürekli ödemeyi,
18) Ödeme dönemi: Bu Kanuna
göre bağlanan gelir ve aylıkların, ödeme tarihinden takip eden ödeme
tarihine kadar geçen süreyi,
19) Tarımsal faaliyet: Kendi
mülkünde, ortaklık veya kiralamak suretiyle başkalarının mülkünde veya
kamuya mahsus mahallerde; ekim, dikim, bakım, üretme, yetiştirme ve ıslah
yoluyla yahut doğrudan doğruya tabiattan istifade etmek suretiyle bitki,
orman, hayvan ve su ürünleri elde edilmesini ve/veya bu ürünlerin
yetiştiricileri tarafından; muhafazasını, taşınmasını veya pazarlanmasını,
20) Kurum Sağlık Kurulu:
Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarınca
düzenlenecek raporlardaki teşhis ve bu teşhise dayanak teşkil eden belgeleri
incelemek suretiyle, çalışma gücü kaybı ve meslekte kazanma gücü kaybı
oranlarını belirlemeye yetkili hekimlerden ve/veya diş hekimlerinden oluşan
kurulları,
21) Kamu idaresi: 10/12/2003
tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 3 üncü
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen idare ve kurumlar ile
bunların ödenmiş sermayesinin % 50'sinden fazlasına sahip oldukları
ortaklıkları veya özel kanunlarına göre personel çalıştıran diğer kamu
kurumlarını,
22) Sağlık hizmeti: Genel
sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilere 63 üncü madde gereği
finansmanı sağlanacak tıbbî ürün ve hizmetleri,
23) Kişiye yönelik koruyucu
sağlık hizmeti: Kişilerin hastalıktan korunması veya sağlıklı olma halinin
sürdürülmesi amacıyla, kişiye yönelik olarak finansmanı sağlanacak sağlık
hizmetlerini,
24) Aile hekimi: Sağlık
Bakanlığı tarafından aile hekimi olarak yetkilendirilen ve Kurum ile
sözleşme yapmış hekimleri,
25) Sağlık hizmeti sunucusu:
Sağlık hizmetini sunan ve/veya üreten; gerçek kişiler ile kamu ve özel hukuk
tüzel kişilerini ve bunların tüzel kişiliği olmayan şubelerini,
26) Katılım payı: Sağlık
hizmetlerinden yararlanabilmek için, genel sağlık sigortalısı veya bakmakla
yükümlü olduğu kişiler tarafından ödenecek tutarı,
27) Sığınmacı ve Vatansız:
İçişleri Bakanlığı tarafından sığınmacı veya vatansız olarak kabul edilen
kişileri,
28) Peşin sermaye değeri:
Kurumca, bu Kanunun ilgili maddelerinde belirtilen giderlerin yaş, kesilme
ihtimali ve Kurumca belirlenecek iskonto oranı dikkate alınarak hesaplanan
tutarı,
29) Güncelleme katsayısı: 4
üncü madde kapsamında sigortalı sayılanların, her yılın Kasım ayına ait
kanunî süresi içinde verilen belgelerindeki prim tahakkukları üzerinden
bulunacak ortalama prime esas günlük kazancın, bir önceki yılın aynı ayına
ait ortalama prime esas günlük kazanca göre değişim oranı ile her yılın
Aralık ayına göre Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan en son
temel yıllı tüketici fiyatları genel indeksindeki değişim oranının
toplamının yarısına (1) tam sayısının ilave edilmesi sonucunda bulunan
değeri,
ifade eder.
İKİNCİ KISIM
Sosyal Sigorta Hükümleri
BİRİNCİ BÖLÜM
Sigortalılara İlişkin Hükümler
Sigortalı sayılanlar
MADDE 4-
Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından;
a) Hizmet akdi ile bir veya
birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar,
b) Köy ve mahalle muhtarları,
hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız
çalışanlardan ise;
1) Ticarî kazanç veya serbest
meslek kazancı nedeniyle gerçek veya basit usûlde gelir vergisi mükellefi
olanlar,
2) Gelir vergisinden muaf
olup, esnaf ve sanatkâr sicili ile birlikte kanunla kurulan meslek odalarına
usûlüne uygun olarak kayıtlı olanlar,
3) Anonim şirketlerin kurucu
ortakları ve/veya yönetim kurulu üyesi olan ortakları, sermayesi paylara
bölünmüş komandit şirketlerin komandite ortakları, diğer şirket ve donatma
iştiraklerinin ise tüm ortakları,
4) Tarımsal faaliyette
bulunanlar,
c) Kamu idarelerinde;
1) (a) bendine tâbi
olmayanlardan, kadro ve pozisyonlarda sürekli olarak çalışıp, ilgili
kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş
olanlar,
2) (a) ve (b) bentlerine tâbi
olmayanlardan, sözleşmeli olarak çalışıp ilgili kanunlarında (a) bendi
kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar ile 657 sayılı
Devlet Memurları Kanununun 86 ncı maddesi uyarınca açıktan vekil atananlar,
sigortalı sayılırlar.
Birinci fıkranın (a) bendi
gereği sigortalı sayılanlara ilişkin hükümler;
a) İşçi sendikalarının yönetim
kurullarına seçilenler,
b) Bir veya birden fazla
işveren tarafından çalıştırılan; film, tiyatro, sahne, gösteri, ses ve saz
sanatçıları ile müzik, resim, heykel, dekoratif ve benzeri diğer uğraşları
içine alan bütün güzel sanat kollarında çalışanlardan, düşünürlerden ve
yazarlardan hizmet akdi ile çalışanlar,
c) Mütekabiliyet esasına
dayalı olarak uluslararası sosyal güvenlik sözleşmesi yapılmış ülke
uyruğunda olanlar hariç olmak üzere, yabancı uyruklu kişilerden hizmet akdi
ile çalışanlar,
d) 2/7/1941 tarihli ve 4081
sayılı Çiftçi Mallarının Korunması Hakkında Kanuna göre çalıştırılanlar,
e) 24/4/1930 tarihli ve 1593
sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununda belirtilen umumî kadınlar,
f) Milli Eğitim Bakanlığı
tarafından düzenlenen kurslarda usta öğretici olarak çalıştırılanlar, kamu
idarelerinde ders ücreti karşılığı görev verilenler ile 657 sayılı Devlet
Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (C) bendi kapsamında çalıştırılanlar,
hakkında da uygulanır.
Birinci fıkranın (c) bendi
gereği sigortalı sayılanlara ilişkin hükümler;
a) Kuruluş ve personel
kanunları veya diğer kanunlar gereğince seçimle veya atama yoluyla kamu
idarelerinde göreve gelenlerden; bu görevleri sebebiyle kendilerine ilgili
kanunlarında Devlet memurları gibi emeklilik hakkı tanınmış olanlardan
hizmet akdi ile çalışmayanlar,
b) Cumhurbaşkanı, Başbakan,
bakanlar, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, belediye başkanları, il
daimi komisyonu üyeleri,
c) Birinci fıkranın (c) bendi
kapsamında iken, bu kapsamdaki kişilerin kurduğu sendikaların veya sendika
konfederasyonlarının yönetim kurullarına seçilenler,
d) Harp okulları ile fakülte
ve yüksek okullarda, Türk Silâhlı Kuvvetleri hesabına okuyan veya kendi
hesabına okumakta iken askerî öğrenci olanlar ile astsubay meslek yüksek
okulları ve astsubay naspedilmek üzere temel askerlik eğitimine tâbi tutulan
adaylar ile fakültelerde veya meslek yüksek okullarında kendi hesabına
okuduktan sonra veya askerlik hizmetini müteakip subaylığa veya astsubaylığa
geçirilenlerin, okullarda geçen normal eğitim süreleri,
e) Polis Akademisi ile fakülte
ve yüksek okullarda, Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okuyan veya kendi
hesabına okumakta iken Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okumaya devam eden
öğrenciler ile fakültelerde veya meslek yüksek okullarında kendi hesabına
okuduktan sonra komiser yardımcılığına veya polisliğe geçirilenlerin,
okullarda geçen normal eğitim süreleri,
hakkında da uygulanır.
Bu maddenin uygulanmasına
ilişkin usûl ve esaslar Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle
düzenlenir.
Bazı sigorta kollarının
uygulanacağı sigortalılar
MADDE 5-
Kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından aşağıda sayılan kişiler
hakkında uygulanacak sigorta kolları şunlardır:
a) Hizmet akdi ile
çalışmamakla birlikte, ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesinde
oluşturulan tesis, atölye ve benzeri ünitelerde çalıştırılan hükümlü ve
tutuklular hakkında, iş kazası ve meslek hastalığı ile analık sigortası
uygulanır ve bunlar, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında
sigortalı sayılırlar.
b) Hizmet akdi ile
çalışmamakla birlikte 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Meslekî Eğitim
Kanununda belirtilen aday çırak, çırak ve işletmelerde meslekî eğitim gören
öğrenciler hakkında iş kazası, meslek hastalığı ve hastalık sigortası;
meslek liselerinde okumakta iken veya yüksek öğrenimleri sırasında zorunlu
staja tâbi tutulan öğrenciler hakkında ise iş kazası ve meslek hastalığı
sigortası uygulanır ve bu bentte sayılanlar, 4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılırlar.
c) Harp malûlleri ile
12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu, 3/11/1980 tarihli
ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanuna göre
aylıkları hesaplanarak ödenen veya asayiş ve güvenliğin sağlanması ile
ilgili kanunlara göre vazife malûllüğü aylığı bağlanmış olanlardan, bu
Kanuna tâbi sigortalı olarak çalışanlar hakkında aylıkları kesilmeksizin
kısa vadeli sigorta kolları uygulanır. Ancak bunlar hakkında, uzun vadeli
sigorta kollarına tâbi olmayı istemeleri halinde, bu isteklerini Kuruma
bildirdikleri tarihi takip eden ay başından itibaren, uzun vadeli sigorta
kolları uygulanır.
d) Sosyal güvenlik destek
primine tâbi olanlar hakkında, sadece iş kazası ve meslek hastalığı
sigortası hükümleri uygulanır.
e) Türkiye İş Kurumu
tarafından düzenlenen meslek edindirme, geliştirme ve değiştirme eğitimine
katılan kursiyerler, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında
sigortalı sayılırlar ve bunlar hakkında iş kazası ve meslek hastalığı
sigortası hükümleri uygulanır.
f) 25/8/1999 tarihli ve 4447
sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu gereğince işsizlik ödeneğinden
yararlandırılan kişilere, işsizlik ödeneğinin hak edildiği süre içinde, 4
üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılarak
uzun vadeli sigorta kolları uygulanır.
Sigortalı sayılmayanlar
MADDE 6-
Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları hükümlerinin uygulanmasında;
a) İşverenin işyerinde
ücretsiz çalışan eşi,
b) Aynı konutta birlikte
yaşayan ve üçüncü derece dahil bu dereceye kadar hısımlar arasında ve
aralarına dışardan başka kimse katılmaksızın, yaşadıkları konut içinde
yapılan işlerde çalışanlar,
c) Ev hizmetlerinde süreksiz
olarak çalışanlar ile ev hizmetlerinde hizmet akdi ile sürekli çalışmasına
rağmen, haftalık çalışma sürelerinin 4857 sayılı İş Kanununda belirtilen
sürelerden az olması nedeniyle, aylık kazançları prime esas günlük kazanç
alt sınırının otuz katından az olanlar,
d) Askerlik hizmetlerini er ve
erbaş olarak yapmakta olanlar ile yedek subay okulu öğrencileri,
e) Yabancı bir ülkede kurulu
herhangi bir kuruluş tarafından ve o kuruluş adına ve hesabına Türkiye'ye
bir iş için gönderilen ve yabancı ülkede sosyal sigortaya tâbi olduğunu
belgeleyen kişiler ile Türkiye'de kendi adına ve hesabına bağımsız
çalışanlardan, yurt dışında ikamet eden ve o ülke sosyal güvenlik mevzuatına
tâbi olanlar,
f) Resmî meslek ve sanat
okulları ile yetkili resmî makamların izniyle kurulan meslek veya sanat
okullarında ve yüksek okullarda fiilen normal eğitim süreleri içinde
yapılan, tatbikî mahiyetteki yapım ve üretim işlerinde çalışan öğrenciler,
g) Sağlık hizmet sunucuları
tarafından işe alıştırılmakta olan veya rehabilite edilen, hasta veya
malûller,
h) 4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (b) ve (c) bentleri gereği sigortalı sayılması gereken işlerde
çalışmakla birlikte, 18 yaşını doldurmamış olanlar,
ı) Kamu idareleri hariç olmak
üzere, tarım işlerinde veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz işlerde
çalışanlar ile tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan;
tarımsal faaliyette bulunan ve yıllık tarımsal faaliyet gelirlerinden, bu
faaliyete ilişkin masraflar düşüldükten sonra kalan tutarın aylık
ortalamasının, bu Kanunda tanımlanan prime esas günlük kazanç alt sınırının
otuz katından az olduğunu belgeleyenler,
j) Niteliği itibarıyla bir
kişinin bir gün içinde yapabileceği işlerde, yevmiyeli olarak çalışanlar,
k) Kendi adına ve hesabına
bağımsız çalışanlardan gelir vergisinden muaf olup, esnaf ve sanatkâr
siciliyle birlikte kanunla kurulu meslek odalarına usûlüne uygun olarak
kayıtlı olanlardan, aylık faaliyet gelirlerinden bu faaliyetine ilişkin
masraflar düşüldükten sonra kalan tutarı, prime esas günlük kazanç alt
sınırının otuz katından az olduğunu belgeleyenler,
l) Kamu idarelerinin dış
temsilciliklerinde istihdam edilen ve temsilciliğin bulunduğu ülkede sürekli
ikamet izni veya bu devletin vatandaşlığını da haiz bulunan Türk uyruklu
sözleşmeli personelden, bulunduğu ülkenin sosyal güvenlik kurumunda
sigortalı olduğunu belgeleyenler ile kamu idarelerinin dış
temsilciliklerinde istihdam edilen sözleşmeli personelin uluslararası sosyal
güvenlik sözleşmeleri çerçevesinde ve temsilciliğin bulunduğu ülkenin kamu
düzeninin zorunlu kıldığı hallerde, işverenleri tarafından bulunulan ülkede
sosyal sigorta kapsamında sigortalı yapılanlar,
4 üncü ve 5 inci maddelere
göre sigortalı sayılmaz.
(h) bendinin uygulanmasıyla
ilgili olarak, bir meslek veya sanat okulunu bitirenlerden, 22/11/2001
tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu hükümlerine göre mahkemece ergin
kılınmak suretiyle, öğrenimleriyle ilgili görevlerde çalışanlar hakkında 18
yaşın bitirilmiş olması şartı aranmaz.
Birinci fıkranın (ı) bendinin
uygulanmasında, Türkiye Ziraat Odaları Birliğinin görüşü alınır.
Bu maddenin uygulamasına
ilişkin usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle
düzenlenir.
Sigortalılığın başlangıcı
MADDE 7-
Sigorta hak ve yükümlülükleri 4 üncü maddenin birinci fıkrasının;
a) (a) bendi kapsamında
sigortalı sayılanlar için çalışmaya, meslekî eğitime veya zorunlu staja
başladıkları tarihten,
b) (b) bendi kapsamında
sigortalı sayılanlardan, gelir vergisi mükellefi olanların gelir vergisi
mükellefiyetinin başladığı tarihten; şirket ortaklarının şirket
ortaklıklarının tescil edildiği tarihten; gelir vergisinden muaf olanların
ise esnaf ve sanatkâr sicili ile birlikte kanunla kurulu meslek
kuruluşlarına usûlüne uygun kayıtlı oldukları tarihten; tarımda kendi adına
ve hesabına bağımsız çalışanlar için tarımsal faaliyetlerinin kanunla kurulu
ilgili meslek kuruluşlarınca tescil edildiği tarihten; köy ve mahalle
muhtarları için seçildikleri tarihten,
c) (c) bendi kapsamında
sigortalı sayılanlar için, göreve başladıkları veya okullarında eğitime
başladıkları tarihten,
itibaren başlar.
Birinci fıkranın (b) bendinin
uygulanmasında, gelir vergisinden muaf olanlar ile tarımda kendi adına ve
hesabına bağımsız çalışanların kayıt ve tescil işlemleri ile ilgili olarak
kanunla kurulmuş ilgili meslek kuruluşlarının görüşleri alınır.
Sigortalı bildirimi ve
tescili
MADDE 8-
İşverenler, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında
sigortalı sayılan kişileri, 7 nci maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde
belirtilen sigortalılık başlangıcından önce, sigortalı işe giriş bildirgesi
ile Kuruma bildirmekle yükümlüdür. Ancak işveren tarafından sigortalı işe
giriş bildirgesi;
a) İnşaat işyerlerinde işe
başlatılacak sigortalılar için, en geç çalışmaya başlatıldığı gün Kuruma
verilmesi halinde,
b)Yabancı ülkelere sefer yapan
ulaştırma araçlarına sefer esnasında alınarak çalıştırılanlar ile Kuruma ilk
defa işyeri bildirgesi verilecek işyerlerinde; ilk defa sigortalı
çalıştırmaya başlanılan tarihten itibaren bir ay içinde çalışmaya başlayan
sigortalılar için, çalışmaya başladıkları tarihten itibaren en geç söz
konusu bir aylık sürenin dolduğu tarihe kadar, Kuruma verilmesi halinde,
c) Kamu idarelerince yurt dışı
görevde çalışmak üzere işe alınanların, işten ayrılmış olsalar dahi,
çalışmaya başladıkları tarihten itibaren üç ay içinde, Kuruma verilmesi
halinde,
sigortalılık başlangıcından
önce bildirilmiş sayılır.
Sigortalılar, çalışmaya
başladıkları tarihten itibaren en geç bir ay içinde, sigortalı olarak
çalışmaya başladıklarını Kuruma bildirirler. Ancak, sigortalının kendini
bildirmemesi, sigortalı aleyhine delil teşkil etmez.
4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalı sayılan kişiler için; 7 nci
maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen sigortalılık
başlangıcından itibaren kendi mevzuatlarına göre kayıt veya tescili yapan
ilgili kurum, kuruluş ve birlikler veya vergi daireleri sigortalı işe giriş
bildirgesi düzenleyerek, en geç onbeş gün içinde Kuruma vermekle yükümlüdür.
Kurum bu bildirimden itibaren bir ay içinde tescili yapılan kişilere,
sigortalılık hak ve yükümlülüklerinin başladığını bildirir.
4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendi gereği sigortalı sayılanlar
ise, sigortalı işe giriş bildirgesini, 7 nci maddenin birinci fıkrasının (b)
bendinde belirtilen sigortalılık başlangıcından itibaren, doksan gün içinde
Kuruma vermekle yükümlüdürler.
4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı sayılan kişileri çalıştıracak
işverenler, çalıştırmaya başlattıkları kişileri, 7 nci maddenin birinci
fıkrasının (c) bendinde belirtilen sigortalılık başlangıcından itibaren,
onbeş gün içinde sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildirmekle
yükümlüdürler.
5 inci maddenin (f) bendi
kapsamında sigortalı sayılan kişiler için Türkiye İş Kurumu, işsizlik
ödeneğinin fiilen ödenmeye başlandığı tarihten itibaren bir ay içinde,
sigortalı işe giriş bildirgesini Kuruma bildirmekle yükümlüdür.
Kamu idareleri ile bankalar,
Kurumca sağlanacak elektronik altyapıdan yararlanmak suretiyle, Kurumca
belirlenecek işlemlerde, işlem yaptığı kişilerin sigortalılık bakımından
tescilli olup olmadığını kontrol etmek ve sigortasız olduğunu tespit ettiği
kişileri, Kuruma bildirmekle yükümlüdürler.
Bu maddenin ikinci ve beşinci
fıkraları hariç olmak üzere, diğer fıkralarında belirtilen yükümlülükleri
yerine getirmeyen ilgililer hakkında, 102 nci madde hükümlerine göre idarî
para cezası uygulanır.
Sigortalı işe giriş
bildirgesinin şekli ve içeriği, bildirgenin verilme yöntemleri ve bu
maddenin uygulanmasına ilişkin diğer usûl ve esaslar, Kurum tarafından
çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Sigortalılığın sona ermesi
MADDE 9-
Kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık;
a) 4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdiği
tarihten,
b) 4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalıların;
1) Gelir vergisi mükellefi
olanlar için, mükellefiyetlerini gerektiren faaliyetlerine son verdikleri
tarihten,
2) Gelir vergisinden muaf
olanlar için, esnaf ve sanatkâr sicili ile birlikte kanunla kurulu meslek
odalarındaki üye kayıtlarının silinmesi gereken veya 6 ncı maddenin birinci
fıkrasının (k) bendi kapsamına girdiği tarihten,
3) Şirket ve donatma iştiraki
ortağı olanlar için, tâbi oldukları mevzuata göre şirketle ve donatma
iştiraki ile ilgilerinin kesildiği tarihten,
4) Şirket ortağı olanlar için,
şirketin iflâsına veya tasfiyesine karar verildiği veya münfesih sayıldığı
tarihten,
5) Tarımda kendi adına ve
hesabına bağımsız çalışanlar için, tarımsal faaliyetlerinin sona erdiği veya
6 ncı maddenin birinci fıkrasının (ı) bendi kapsamına girdiği tarihten,
6) Köy ve mahalle
muhtarlarının, muhtarlık görevlerinin sona erdiği tarihten,
7) Herhangi bir yabancı ülkede
ikamet eden ve o ülke mevzuatı kapsamında sigortalı olarak çalışmaya
başladığı veya ikamet esasına bağlı olarak, o ülke sosyal güvenlik sistemine
dahil olduğu tarihten,
8) İflâsına karar verilmiş
olan veya tasfiye halindeki özel işletmeler ile şirketlerin ortaklarından
hizmet akdi ile çalışanların, çalışmaya başladığı tarihten,
9) Köy ve mahalle
muhtarlarından; kendi adına ve hesabına bağımsız çalışmasından dolayı gelir
vergisi mükellefiyeti bulunanlar hariç, aynı zamanda hizmet akdi ile
çalışanların çalışmaya başladığı tarihten,
10) Gelir vergisinden muaf
olan, ancak esnaf ve sanatkârlar sicili ile birlikte kanunla kurulu meslek
kuruluşlarındaki kayıtlara istinaden bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci
fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalı sayılanlardan, bu
sigortalılıklarının devamı sırasında, hizmet akdi ile çalışanların çalışmaya
başladığı tarihten,
c) 4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı sayılanların;
1) Ölüm halinde veya aylık
bağlanmasını gerektiren hallerde, bu tarihi takip eden ayın ilk gününden,
2) Diğer hallerde ise görevden
ayrıldıkları tarihten,
d) 5 inci madde gereği bazı
sigorta kollarına tâbi tutulanların, sigortalı sayılmalarını gerektiren
halin sona erdiği tarihten,
e) 6 ncı maddenin birinci
fıkrasının (l) bendi kapsamında olanlardan, çalışmakta iken bulunduğu
ülkenin sosyal güvenlik kurumu ile irtibatlandırılanlar ile uluslararası
sosyal güvenlik sözleşmeleri çerçevesinde, seçimini bu yönde kullananlar
için sigortalandıkları tarihten,
itibaren sona erer.
Ancak, hastalık ve analık
hükümlerinin uygulanmasında sigortalılık;
a) İlgili kanunlar gereği
sigortalının ücretsiz izinli olması, greve iştirak etmesi veya işverenin
lokavt yapması hallerinde, bu hallerin sona ermesini,
b) Diğer hallerde ise birinci
fıkrada belirtilen tarihleri,
takip eden onuncu günden
başlanarak yitirilmiş sayılır.
Birinci fıkranın (a), (c) ve
(d) bentlerine göre sigortalılığı sona erenlerin durumları işverenleri
tarafından, (b) bendinde belirtilen şekillerde sona erenlerin durumları ise
kendileri ve sözü edilen bentte belirtilen faaliyetin sona erme halinin
bildirildiği kuruluşlar veya vergi daireleri tarafından, en geç on gün
içinde Kuruma bildirilir. Bu kişilerin meslek kuruluşlarına ya da vergi
dairelerine olan yükümlülüklerini yerine getirmemiş olmaları, sigortalılığın
sona ermesine ilişkin belge ya da bilginin verilmesine engel teşkil etmez.
Birinci fıkranın (e) bendine
göre sigortalılığı sona erenler ile 8 inci maddenin birinci fıkrasının (c)
bendine göre bildirimi yapılan sigortalıların, sigortalılığının sona
ermesine ilişkin bildirimleri, üç ay içinde Kuruma yapılır.
Bu maddenin uygulanmasına
ilişkin usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle
düzenlenir.
Sigortalıların işleri
nedeniyle geçici olarak yurt dışında bulunmaları
MADDE 10-
4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde sayılan sigortalıların
işverenleri tarafından geçici görevle yurt dışına gönderilmeleri, (c)
bendinde sayılan sigortalıların mevzuatlarında belirtilen usûle uygun olarak
yurt dışına gönderilmeleri veya (b) bendinde sayılanların sigortalılığa esas
çalışması nedeniyle yurt dışında bulunmaları halinde, bu görevleri
yaptıkları sürece, sigortalıların ve işverenlerin sosyal sigortaya ilişkin
hak ve yükümlülükleri devam eder.
Sosyal güvenlik sözleşmesi
imzalanmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce çalıştırılmak üzere bu
ülkelere götürülen Türk işçileri de bu Kanunun uygulanmasında geçici görevle
yurt dışına gönderilmiş sayılır.
İKİNCİ BÖLÜM
İşyerleri ve İşverenlere
İlişkin Hükümler
İşyeri, işyerinin
bildirilmesi, devri, intikali ve nakli
MADDE 11-
İşyeri, sigortalı sayılanların maddî olan ve olmayan unsurlar ile birlikte
işlerini yaptıkları yerlerdir.
İşyerinde üretilen mal veya
verilen hizmet ile nitelik yönünden bağlılığı bulunan ve aynı yönetim
altında örgütlenen işyerine bağlı yerler, dinlenme, çocuk emzirme, yemek,
uyku, yıkanma, muayene ve bakım, beden veya meslek eğitimi yerleri, avlu ve
büro gibi diğer eklentiler ile araçlar da işyerinden sayılır.
İşveren, örneği Kurumca
hazırlanacak işyeri bildirgesini en geç sigortalı çalıştırmaya başladığı
tarihte, Kuruma vermekle yükümlüdür. Şirket kuruluşu aşamasında,
çalıştıracağı sigortalı sayısını ve bunların işe başlama tarihini, ticaret
sicili memurluklarına bildiren işverenlerin, bu bildirimleri Kuruma yapılmış
sayılır. Ticaret sicili memurlukları, kendilerine yapılan bu bildirimi en
geç on gün içinde Kuruma bildirmek zorundadır.
29/6/1956 tarihli ve 6762
sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine tâbi şirketlerin nevilerinin
değişmesi, birleşmesi veya diğer bir şirkete katılması durumunda, bu
hususların ticaret siciline tesciline ilişkin ilân tarihini; adi şirketlerde
şirkete yeni ortak alınması durumunda ise en geç yeni ortağın alındığı
tarihi takip eden on gün içinde, işyeri bildirgesi ile Kuruma bildirilmek
zorundadır.
İşyerinin faaliyette bulunduğu
adresten başka bir ildeki adrese nakledilmesi, sigortalı çalıştırılan bir
işin veya işyerinin başka bir işverene devredilmesi veya intikal etmesi
halinde, işyerinin nakledildiği, yeni işverenin işi veya işyerini devraldığı
tarihi takip eden on gün içinde, işyerinin miras yoluyla intikali halinde
ise mirasçıları, ölüm tarihinden itibaren en geç üç ay içinde, işyeri
bildirgesini Kuruma vermekle yükümlüdür. İşyerinin aynı il sınırları içinde
Kurumun diğer bir ünitesinin görev alanına giren başka bir adrese
nakledilmesi halinde, adres değişikliğinin yazı ile bildirilmesi yeterlidir.
Bu işlerde çalışan sigortalıların, sigorta hak ve yükümlülükleri devam eder.
Valilikler, belediyeler ve
ruhsat vermeye yetkili diğer kamu ve özel hukuk tüzel kişileri, yapı ruhsatı
ve diğer tüm ruhsat veya ruhsat niteliği taşıyan işlemlerine ilişkin bilgi
ve belgeler ile varsa bunların verilmesine esas olan istihdama ilişkin
bilgileri, verildiği tarihten itibaren bir ay içinde Kuruma bildirmekle
yükümlüdürler.
Bu maddede belirtilen
yükümlülükleri yerine getirmeyenler hakkında, 102 nci maddenin birinci
fıkrasının (b) bendi uyarınca idarî para cezası uygulanır. İdarî para cezası
uygulanması, bu yükümlülüklerin yerine getirilmesine engel teşkil etmez.
Alt işveren, asıl işverenin
işyerinde çalıştırdığı sigortalıları, işverenle aralarında yaptıkları
sözleşmenin ibrazı kaydıyla, Kurumdan alacağı özel bir numara ile asıl
işverenin kayıtlı olduğu dosyadan bildirir.
İşyeri bildirgesinin
verilmemesi veya geç verilmesi, bu Kanunda belirtilen hak ve yükümlülükleri
ortadan kaldırmaz. İşyeri bildirgesinin şekli ve içeriği ile bu maddenin
uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar Kurum tarafından çıkarılacak
yönetmelikle düzenlenir.
İşveren, işveren vekili,
geçici iş ilişkisi kurulan işveren ve alt işveren
MADDE 12-
4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentlerine göre sigortalı
sayılan kişileri çalıştıran gerçek veya tüzel kişiler ile tüzel kişiliği
olmayan kurum ve kuruluşlar işverendir.
İşveren adına ve hesabına,
işin veya görülen hizmetin bütününün yönetim görevini yapan kimse, işveren
vekilidir. Bu Kanunda geçen işveren deyimi, işveren vekilini de kapsar.
İşveren vekili ve 4857 sayılı İş Kanununda tanımlanan geçici iş ilişkisi
kurulan işveren, bu Kanunda belirtilen yükümlülüklerinden dolayı işveren ile
birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur.
4 üncü maddenin ikinci
fıkrasının (a) bendine tâbi olanlar hakkında, işverenlerin bu Kanunda
belirtilen yükümlülükleri, bunları çalıştıran işçi sendikaları veya işveren
tarafından; 4 üncü maddenin üçüncü fıkrasına tâbi olanlar hakkında,
işverenlerin bu Kanunda belirtilen yükümlülükleri, bunları çalıştıran kamu
idareleri veya eğitim gördükleri okullar tarafından yerine getirilir.
2/7/1941 tarihli ve 4081
sayılı Çiftçi Mallarının Korunması Hakkında Kanuna göre çalıştırılanlar
hakkında, işverenlerin bu Kanunda belirtilen yükümlülükleri, bunları
çalıştırmaya yetkili makam tarafından yerine getirilir.
Ceza infaz kurumları ile
tutukevleri bünyesinde oluşturulan tesis, atölye ve benzeri ünitelerde
çalıştırılan hükümlü ve tutukluların işvereni, Ceza İnfaz Kurumları ile
Tutukevleri İş Yurtları Kurumu, işveren vekilleri ise Ceza İnfaz Kurumları
ile Tutukevleri İş Yurtları Kurumunun sorumlu müdür ve amirleridir.
Bir işverenden, işyerinde
yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin bir işte veya bir işin bölüm
veya eklentilerinde, iş alan ve bu iş için görevlendirdiği sigortalıları
çalıştıran üçüncü kişiye alt işveren denir. Sigortalılar, üçüncü bir kişinin
aracılığı ile işe girmiş ve bunlarla sözleşme yapmış olsalar dahi, asıl
işveren, bu Kanunun işverene yüklediği yükümlülüklerden dolayı alt işveren
ile birlikte sorumludur.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Kısa Vadeli Sigorta Hükümleri
İş kazasının tanımı,
bildirilmesi ve soruşturulması
MADDE 13-
İş kazası;
a) Sigortalının işyerinde
bulunduğu sırada,
b) İşveren tarafından
yürütülmekte olan iş nedeniyle veya görevi nedeniyle, sigortalı kendi adına
ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş veya çalışma konusu
nedeniyle işyeri dışında,
c) Bir işverene bağlı olarak
çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere
gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
d) Emziren kadın sigortalının,
çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
e) Sigortalıların, işverence
sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında,
meydana gelen ve sigortalıyı
hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özüre uğratan olaydır.
İş kazasının 4 üncü maddenin
birinci fıkrasının;
a) (a) bendi ile 5 inci madde
kapsamında bulunan sigortalılar bakımından bunları çalıştıran işveren
tarafından, o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal ve Kuruma da en geç
kazadan sonraki üç işgünü içinde,
b) (b) bendi kapsamında
bulunan sigortalı bakımından kendisi tarafından, bir ayı geçmemek şartıyla
rahatsızlığının bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonra üç işgünü
içinde,
c) (c) bendi kapsamında
bulunan sigortalılar bakımından, bunları çalıştıran işveren tarafından, o
yer yetkili kolluk kuvvetlerine veya kendi mevzuatlarına göre yetkili
mercilere derhal ve Kuruma da en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde,
iş kazası ve meslek hastalığı
bildirgesinin doğrudan ya da taahhütlü posta ile Kuruma bildirilmesi
zorunludur. Bu fıkranın (a) ve (c) bentlerinde belirtilen süre, iş kazasının
işverenin kontrolü dışındaki yerlerde meydana gelmesi halinde, iş kazasının
öğrenildiği tarihten itibaren başlar.
Kuruma bildirilen olayın iş
kazası sayılıp sayılmayacağı hakkında bir karara varılabilmesi için
gerektiğinde, Kurumun denetim ve kontrol ile yetkilendirilen memurları
tarafından veya Bakanlık iş müfettişleri vasıtasıyla soruşturma yapılabilir.
Bu soruşturma sonunda yazılı olarak bildirilen hususların gerçeğe uymadığı
ve olayın iş kazası olmadığı anlaşılırsa, Kurumca bu olay için yersiz olarak
yapılmış bulunan ödemeler, ödemenin yapıldığı tarihten itibaren gerçeğe
aykırı bildirimde bulunanlardan, 96 ncı madde hükmüne göre tahsil edilir.
İş kazası ve meslek hastalığı
bildirgesinin şekli ve içeriği, verilme usûlü ile bu maddenin uygulanmasına
ilişkin usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle
düzenlenir.
Meslek hastalığının tanımı,
bildirilmesi ve soruşturulması
MADDE 14-
Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden
dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı
geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal özürlülük halleridir.
Sigortalının çalıştığı işten
dolayı meslek hastalığına tutulduğunun;
a) Kurumca yetkilendirilen
sağlık hizmet sunucuları tarafından usûlüne uygun olarak düzenlenen sağlık
kurulu raporu ve dayanağı tıbbî belgelerin incelenmesi,
b) Kurumca gerekli görüldüğü
hallerde, işyerindeki çalışma şartlarını ve buna bağlı tıbbî sonuçlarını
ortaya koyan denetim raporları ve gerekli diğer belgelerin incelenmesi,
sonucu Kurum Sağlık Kurulu
tarafından tespit edilmesi zorunludur.
Meslek hastalığı, işten
ayrıldıktan sonra meydana çıkmış ve sigortalı olarak çalıştığı işten
kaynaklanmış ise, sigortalının bu Kanunla sağlanan haklardan
yararlanabilmesi için, eski işinden fiilen ayrılmasıyla hastalığın meydana
çıkması arasında bu hastalık için Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikte
belirtilen süreden daha uzun bir zamanın geçmemiş olması şarttır. Bu
durumdaki kişiler, gerekli belgelerle Kuruma müracaat edebilirler. Herhangi
bir meslek hastalığının klinik ve laboratuvar bulgularıyla belirlendiği ve
meslek hastalığına yol açan etkenin işyerindeki inceleme sonunda tespit
edildiği hallerde, meslek hastalıkları listesindeki yükümlülük süresi
aşılmış olsa bile, söz konusu hastalık Kurumun veya ilgilinin başvurusu
üzerine Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun onayı ile meslek hastalığı
sayılabilir.
Meslek hastalığının 4 üncü
maddenin birinci fıkrasının;
a) (a) ve (c) bentleri ile 5
inci madde kapsamında bulunan sigortalılar bakımından, sigortalının meslek
hastalığına tutulduğunu öğrenen veya bu durum kendisine bildirilen işveren
tarafından,
b) (b) bendi kapsamındaki
sigortalı bakımından ise kendisi tarafından,
bu durumun öğrenildiği günden
başlayarak üç işgünü içinde, iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesi ile
Kuruma bildirilmesi zorunludur. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen veya yazılı
olarak bildirilen hususları kasten eksik ya da yanlış bildiren işverene veya
4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalıya,
Kurumca bu durum için yapılmış bulunan masraflar ile ödenmişse geçici iş
göremezlik ödenekleri rücû edilir.
Meslek hastalığı ile ilgili
bildirimler üzerine gerekli soruşturmalar, Kurumun denetim ve kontrol ile
yetkilendirilen memurları tarafından veya Bakanlık iş müfettişleri
vasıtasıyla yaptırılabilir.
Hangi hallerin meslek
hastalığı sayılacağı, iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesinin şekli ve
içeriği, verilme usûlü ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer usûl ve
esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikte düzenlenir. Yönetmelikte
belirlenmiş hastalıklar dışında herhangi bir hastalığın meslek hastalığı
sayılıp sayılmaması hususunda çıkabilecek uyuşmazlıklar, Sosyal Sigorta
Yüksek Sağlık Kurulunca karara bağlanır.
Hastalık ve analık hali
MADDE 15-
Sigortalının, iş kazası ve meslek hastalığı dışında kalan ve iş
göremezliğine neden olan rahatsızlıklar, hastalık halidir.
Sigortalı kadının veya
sigortalı erkeğin sigortalı olmayan eşinin gebeliğinin başladığı tarihten
itibaren doğumdan sonraki ilk sekiz haftalık, çoğul gebelik halinde ise ilk
on haftalık süreye kadar olan gebelik ve analık haliyle ilgili rahatsızlık
ve özürlülük halleri analık hali kabul edilir.
İş kazası, meslek
hastalığı, hastalık ve analık hallerinde sağlanan haklar
MADDE 16-
İş kazası veya meslek hastalığı halleri nedeniyle sağlanan haklar şunlardır:
a) Sigortalıya; geçici iş
göremezlik süresince günlük geçici iş göremezlik ödeneği verilmesi.
b) Sigortalıya; sürekli iş
göremezlik geliri bağlanması.
c) İş kazası veya meslek
hastalığı sonucu ölen sigortalının hak sahiplerine; gelir bağlanması.
d) Gelir bağlanmış olan eş ve
çocuklara; evlenme ödeneği verilmesi.
e) İş kazası ve meslek
hastalığı sonucu ölen sigortalı için; cenaze ödeneği verilmesi.
Sigortalıya hastalık veya
analık hallerine bağlı olarak ortaya çıkan iş göremezlik süresince, günlük
geçici iş göremezlik ödeneği verilir.
Sigortalı kadına veya
sigortalı olmayan karısının doğum yapması nedeniyle sigortalı erkeğe,
çocuğun yaşaması şartıyla doğumdan sonraki altı ay süresince her ay, doğum
tarihinde geçerli olan asgarî ücretin üçte biri tutarında emzirme ödeneği
verilir.
Emzirme ödeneğine hak kazanan
sigortalılardan 9 uncu maddeye göre sigortalılığı sona erenlerin, bu
tarihten başlamak üzere üçyüz gün içinde çocukları doğarsa, sigortalı kadın
veya karısı analık sigortası haklarından yararlanacak sigortalı erkek, doğum
tarihinden önceki onbeş ay içinde en az üç ay prim ödenmiş olması şartıyla
emzirme ödeneğinden yararlandırılır.
Ödenek ve gelirlere esas
tutulacak günlük kazanç
MADDE 17-
İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinde verilecek
ödeneklerin veya bağlanacak gelirlerin hesabına esas tutulacak günlük
kazanç; iş kazasının veya doğumun olduğu tarihten, meslek hastalığı veya
hastalık halinde ise iş göremezliğin başladığı tarihten önceki oniki aydaki
son üç ay içinde 80 inci maddeye göre hesaplanacak prime esas kazançlar
toplamının, bu kazançlara esas prim gün sayısına bölünmesi suretiyle
hesaplanır. Bu surette bulunan günlük kazanç; iş göremezliğin başladığı veya
gelirin bağlanacağı tarihten geriye doğru oniki ay ve daha öncesine ait ise
güncelleme katsayısı ile güncellenerek hesaplanır.
Oniki aylık dönemde çalışmamış
ve ücret almamış olan sigortalı, çalışmaya başladığı ay içinde iş kazası
veya meslek hastalığı nedeniyle iş göremezliğe uğrarsa verilecek ödeneklerin
veya bağlanacak gelirlerin hesabına esas günlük kazanç; çalışmaya başladığı
tarih ile iş göremezliğinin başladığı tarih arasındaki sürede elde ettiği
prime esas günlük kazanç toplamının, çalıştığı gün sayısına bölünmesi
suretiyle; çalışmaya başladığı gün iş kazasına uğraması halinde ise aynı
veya emsal işte çalışan benzeri bir sigortalının günlük kazancı esas
tutulur.
4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (a) ve (c) bentleri gereği sigortalı sayılanların ödenek veya
gelire esas günlük kazançlarının hesabında:
a) Prim, ikramiye ve bu
nitelikteki arızi ödemeler dikkate alınmış ise ödenek ve gelire esas
alınacak günlük kazanç, ücret toplamının ücret alınan gün sayısına
bölünmesiyle hesaplanacak günlük kazanca, % 50 oranında bir ekleme yapılarak
bulunan tutardan çok olamaz.
b) İdare veya yargı
mercilerince verilen karar gereğince yapılan ücret, ikramiye, zam, tazminat
ve bu mahiyetteki ödemelerden, ödenek ve gelirin hesabına esas alınan üç
aylık dönemden önceki aylara ilişkin olanlar dikkate alınmaz.
Meslek hastalığı, sigortalının
sigortalı olarak çalıştığı son işinden ayrıldığı tarihten bir yıl geçtikten
sonra meydana çıkmış ise, günlük kazancı bu son işinden ayrıldığı tarih esas
alınarak yukarıdaki fıkralara göre hesaplanır.
İş kazası ile meslek hastalığı
sigortasından bağlanacak gelirlere esas tutulacak aylık kazanç, yukarıdaki
hükümlere göre hesaplanacak günlük kazancın otuz katıdır.
Geçici iş göremezlik
ödeneği
MADDE 18-
Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurullarından istirahat raporu
alınmış olması şartıyla;
a) İş kazası veya meslek
hastalığı nedeniyle iş göremezliğe uğrayan sigortalıya her gün için,
b) 4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (a) ve (c) bentleri ile 5 inci madde kapsamındaki sigortalıların
hastalık sebebiyle iş göremezliğe uğraması halinde, iş göremezliğin
başladığı tarihten önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli
sigorta primi bildirilmiş olması şartıyla geçici iş göremezliğin üçüncü
gününden başlamak üzere her gün için,
c) Sigortalı kadının analığı
halinde, doğumdan önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta
primi bildirilmiş olması şartıyla, doğumdan önceki ve sonraki sekizer
haftalık sürede, çoğul gebelik halinde ise doğumdan önceki sekiz haftalık
süreye iki haftalık süre ilave edilerek çalışmadığı her gün için,
d) Sigortalı kadının isteği ve
hekimin onayı ile doğuma üç hafta kalıncaya kadar çalışılması halinde, doğum
sonrası istirahat süresine eklenen süreler için,
geçici iş göremezlik ödeneği
verilir.
4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (b) bendine göre sigortalı sayılanlara hastalıkları halinde
geçici iş göremezlik ödeneği, genel sağlık sigortası dahil prim ve her türlü
borçlarının ödenmiş olması şartıyla yatarak tedavi süresince veya yatarak
tedavi sonrası bu tedavinin gereği olarak istirahat raporu aldıkları sürede
ödenir.
İş kazası, meslek hastalığı,
hastalık ve sigortalı kadının analığı halinde verilecek geçici iş göremezlik
ödeneği, 17 nci maddeye göre hesaplanacak günlük kazancının üçte ikisidir.
Ancak geçici iş göremezlik ödeneğinin güncellenmemiş tutarı, sigortalının
ödenek hesabına esas alınan döneme ilişkin kazanç üzerinden vergi, sosyal
sigorta, genel sağlık sigortası ve işsizlik sigortası primleri kesintileri
sonrası hesaplanan günlük net kazancını geçemez.
Sigorta prim ve ödeneklerinin
hesabına esas tutulacak günlük kazançların alt sınırında meydana gelecek
değişikliklerde, yeniden tespit edilen alt sınırın altında bir günlük kazanç
üzerinden ödenek almakta bulunanların veya almaya hak kazanmış veya
kazanacak olanların bu ödenekleri, günlük kazançlarının alt sınırındaki
değişikliklerin yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak değiştirilmiş günlük
kazançların alt sınırına göre ödenir.
Bir sigortalıda iş kazası,
meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinden birkaçı birleşirse, geçici
iş göremezlik ödeneklerinden en yükseği verilir.
Geçici iş göremezlik
ödenekleri, toplu iş sözleşmesi yapılan işyerleri ile kamu idarelerinin
işverenleri tarafından Kurumca belirlenen usûl ve esaslara göre Kurum adına
sigortalılara ödenerek, daha sonra Kurum ile mahsuplaşmak suretiyle tahsil
edilebilir.
Geçici iş göremezlik
ödeneklerinin ödeme zamanı ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer usûl
ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Sürekli iş göremezlik
gelirine hak kazanma, hesaplanması, başlangıcı ve birden çok iş kazası ve
meslek hastalığı hali
MADDE 19-
İş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan hastalık ve özürler nedeniyle
Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulları
tarafından verilen raporlarda meslekte kazanma gücü en az % 10 oranında
azalmış bulunduğu belirtilen ve Kurum Sağlık Kurulunca bu durumu onaylanan
sigortalı, sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanır.
Sürekli iş göremezlik geliri
bağlanmış olan sigortalının yeniden tedavi ettirilmesi halinde meslekte
kazanma gücünü ne oranda yitirdiği, birinci fıkrada belirtilen sağlık
kurullarından alınacak raporlara göre yeniden tespit olunur.
Sürekli iş göremezlik geliri,
sigortalının mesleğinde kazanma gücünün kaybı oranına göre hesaplanır.
Sürekli tam iş göremezlikte sigortalıya, 17 nci maddeye göre hesaplanan
aylık kazancının % 70'i oranında gelir bağlanır. Sürekli kısmî iş
göremezlikte sigortalıya bağlanacak gelir, tam iş göremezlik geliri gibi
hesaplanarak bunun iş göremezlik derecesi oranındaki tutarı kendisine
ödenir. Sigortalı, başka birinin sürekli bakımına muhtaç ise gelir bağlama
oranı % 100 olarak uygulanır.
4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (b) bendine göre sigortalı sayılanlara, sürekli iş göremezlik
geliri bağlanabilmesi için, kendi sigortalılığından dolayı, genel sağlık
sigortası dahil prim ve her türlü borçlarının ödenmiş olması zorunludur.
Bu Kanunun 4 üncü maddesinin
birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında bulunan sigortalılardan,
kurumlarınca sürekli iş göremezlik nedeniyle görevlerine son verilenlerden;
a) Malûllük veya yaşlılık
aylığına hak kazanamayan sigortalılara sürekli tam iş göremezlik geliri
bağlanarak sürekli iş göremezlik derecesine göre hesaplanacak sürekli iş
göremezlik gelir tutarı ile sürekli tam iş göremezlik geliri arasındaki
fark, sigortalının görevine son veren kurum tarafından, Kuruma ödenir.
Bunların bu Kanun kapsamında tekrar çalışması halinde, sürekli işgöremezlik
geliri, sürekli iş göremezlik derecesine göre ödenmeye devam edilir.
b) Malûllük veya yaşlılık
aylığına hak kazanan sigortalılara ise sürekli iş göremezlik derecesine göre
gelir bağlanır.
Başka birinin sürekli bakımına
muhtaç olanlar hariç, sürekli iş göremezlik gelirinin güncellenmemiş aylık
tutarı; sigortalının sürekli iş göremezlik geliri hesabına esas alınan
döneme ilişkin kazancı üzerinden vergi, sosyal sigorta, genel sağlık
sigortası ve işsizlik sigortası primleri kesintileri sonrası hesaplanan
aylık net kazancını geçemez.
Yukarıdaki fıkralara göre
hesaplanan gelir, günlük kazanç hesabına giren son ay ile gelir başlangıç
tarihi arasında 55 inci maddenin ikinci fıkrası hükmüne göre artırılarak
belirlenir.
Sigortalının sürekli iş
göremezlik geliri;
a) Geçici iş göremezlik
ödeneğinin sona erdiği tarihi,
b) Geçici iş göremezlik tespit
edilemeden sürekli iş göremezlik durumuna girilmişse, buna ait sağlık kurulu
raporu tarihini,
takip eden ay başından başlar.
Sürekli iş göremezlik geliri
bağlanmış sigortalılardan, aynı özürlülük veya meslek hastalığı nedeniyle
istirahat raporu alanlara, yazılı istek tarihinden itibaren 18 inci maddeye
göre hesaplanacak bir günlük geçici iş göremezlik ödeneği ile aylık sürekli
iş göremezlik gelirinin otuzda biri arasındaki fark, her gün için geçici iş
göremezlik ödeneği olarak verilir.
Sigortalının yeniden bir iş
kazasına uğraması veya yeni bir meslek hastalığına tutulması halinde,
meydana gelen özürlerin bütünü göz önüne alınarak kendisine, sürekli iş
göremezliğini doğuran son iş kazası veya meslek hastalığı sırasındaki
kazancı üzerinden gelir hesaplanır. Ancak, sigortalının son iş kazası veya
meslek hastalığı sırasındaki günlük kazancına göre bulunacak geliri,
hesaplanan ilk gelirinden az ise sigortalının sürekli iş göremezlik geliri
ilk kazanç üzerinden ödenir.
İş kazası ve meslek hastalığı
sonucu sürekli iş göremezlik hallerinde meslekte kazanma gücündeki kayıp
oranının belirlenmesine ve bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer usûl ve
esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Hak sahiplerine gelir
bağlanması, evlenme ve cenaze ödenekleri
MADDE 20-
İş kazası veya meslek hastalığına bağlı nedenlerden dolayı ölen sigortalının
hak sahiplerine, 17 nci madde gereğince tespit edilecek aylık kazancının %
70'i, 55 inci maddenin ikinci fıkrasına göre güncellenerek 34 üncü madde
hükümlerine göre gelir olarak bağlanır.
İş kazası veya meslek
hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünü % 50 veya daha fazla oranda
kaybetmesi nedeniyle sürekli iş göremezlik geliri bağlanmış iken ölenlerin,
ölümün iş kazası veya meslek hastalığına bağlı olup olmadığına bakılmaksızın
birinci fıkraya göre belirlenen tutar, 34 üncü madde hükümlerine göre hak
sahiplerine gelir olarak bağlanır.
İş kazası veya meslek
hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünü % 50 oranının altında kaybetmesi
nedeniyle sürekli iş göremezlik geliri bağlanmış iken ölenlerin, ölümün iş
kazası veya meslek hastalığına bağlı olmaması halinde sigortalının almakta
olduğu sürekli iş göremezlik geliri, 34 üncü madde hükümlerine göre hak
sahiplerine gelir olarak bağlanır.
4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (b) bendine göre sigortalı sayılanların hak sahiplerine gelir
bağlanabilmesi için, kendi sigortalılığından dolayı, genel sağlık sigortası
dahil prim ve her türlü borçlarının ödenmiş olması zorunludur.
Gelirin başlangıcı, kesilmesi
ve yeniden bağlanmasında 34 üncü ve 35 inci maddeler uygulanır.
37 nci madde hükümlerine göre
hak sahiplerine cenaze ve evlenme ödeneği verilir.
İş kazası ve meslek
hastalığı ile hastalık bakımından işverenin ve üçüncü kişilerin sorumluluğu
MADDE 21-
İş kazası ve meslek hastalığı, işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını
koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu meydana
gelmişse, Kurumca sigortalıya veya hak sahiplerine bu Kanun gereğince
yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin
başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri toplamı, sigortalı veya hak
sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarlarla sınırlı olmak üzere,
Kurumca işverene ödettirilir. İşverenin sorumluluğunun tespitinde
kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır.
İş kazasının, 13 üncü maddenin
ikinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sürede işveren tarafından Kuruma
bildirilmemesi halinde, bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya
ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği, Kurumca işverenden tahsil edilir.
Çalışma mevzuatında sağlık
raporu alınması gerektiği belirtilen işlerde, böyle bir rapora
dayanılmaksızın veya eldeki rapora aykırı olarak bünyece elverişli olmadığı
işte çalıştırılan sigortalının, bu işe girmeden önce var olduğu tespit
edilen veya bünyece elverişli olmadığı işte çalıştırılması sonucu meydana
gelen hastalığı nedeniyle, Kurumca sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik
ödeneği işverene ödettirilir.
İş kazası, meslek hastalığı ve
hastalık, üçüncü bir kişinin kusuru nedeniyle meydana gelmişse, sigortalıya
ve hak sahiplerine yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile
bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değerinin yarısı,
zarara sebep olan üçüncü kişilere ve şayet kusuru varsa bunları
çalıştıranlara rücû edilir.
İş kazası, meslek hastalığı ve
hastalık; kamu görevlileri, er ve erbaşlar ile kamu idareleri tarafından
görevlendirilen diğer kişilerin vazifelerinin gereği olarak yaptıkları
fiiller sonucu meydana gelmiş ise, bu fiillerden dolayı haklarında
kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunanlar hariç olmak üzere, sigortalı veya
hak sahiplerine yapılan ödemeler veya bağlanan gelirler için kurumuna veya
ilgililere rücû edilmez. Ayrıca, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu
ölümlerde, bu Kanun uyarınca hak sahiplerine bağlanacak gelir ve verilecek
ödenekler için, iş kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesinde kusuru
bulunan hak sahiplerine veya iş kazası sonucu ölen kusurlu sigortalının hak
sahiplerine, Kurumca rücû edilmez.
Sigortalının kendisinden
kaynaklanan sebeplerle tedavi süresinin uzaması, iş göremezliğinin artması
MADDE 22-
Sigortalının aşağıdaki sayılan nedenlerden dolayı iş kazasına veya meslek
hastalığına uğraması, hastalanması, tedavi süresinin uzaması veya iş
göremezliğinin artması hallerinde geçici iş göremezlik ödeneği veya sürekli
iş göremezlik geliri;
a) Ceza sorumluluğu olmayanlar
ile kabul edilebilir bir mazereti olanlar hariç, sigortalının iş kazası,
meslek hastalığı, hastalık ve analık nedeniyle hekimin bildirdiği tedbir ve
tavsiyelere uymaması sonucu tedavi süresinin uzamasına veya iş göremezlik
oranının artmasına, malûl kalmasına neden olması halinde, uzayan tedavi
süresi veya artan iş göremezlik oranı esas alınarak dörtte birine kadarı
Kurumca eksiltilir.
b) Ceza sorumluluğu olmayanlar
hariç, ağır kusuru yüzünden iş kazasına uğrayan, meslek hastalığına tutulan
veya hastalanan sigortalının kusur derecesi esas alınarak üçte birine kadarı
Kurumca eksiltilir.
c) Kasdî bir hareketi yüzünden
iş kazasına uğrayan, meslek hastalığına tutulan, hastalanan veya Kurumun
yazılı bildirimine rağmen teklif edilen tedaviyi kabul etmeyen sigortalıya,
yarısı tutarında ödenir.
d) Tedavi gördüğü hekimden,
tedavinin sona erdiğine ve çalışabilir olduğuna dair belge almaksızın
çalışan sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği ödenmez, ödenmiş olanlar da
yersiz yapılan ödeme tarihinden itibaren 96 ncı madde hükümlerine göre geri
alınır.
13 üncü maddenin ikinci
fıkrasının (b) bendinde belirtilenler tarafından iş kazasının anılan bentte
belirtilen süre içinde Kuruma bildirilmemesi durumunda, sigortalıya
yapılacak iş göremezlik ödenekleri bildirim tarihinden itibaren ödenir.
Bu maddenin uygulanmasına
ilişkin usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle
düzenlenir.
Süresinde bildirilmeyen
sigortalılıktan doğan sorumluluk
MADDE 23-
Sigortalı çalıştırmaya başlandığının süresi içinde sigortalı işe giriş
bildirgesi ile Kuruma bildirilmemesi halinde, bildirgenin sonradan verildiği
veya sigortalı çalıştırıldığının Kurumca tespit edildiği tarihten önce
meydana gelen iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık halleri sonucu
ilgililerin gelir ve ödenekleri Kurumca ödenir.
Yukarıdaki fıkrada belirtilen
hallerde, Kurumca yapılan ve ileride yapılması gerekli bulunan her türlü
masrafların tutarı ile gelir bağlanırsa bu gelirin başladığı tarihteki ilk
peşin sermaye değeri tutarı, 21 inci maddenin birinci fıkrasında yazılı
sorumluluk halleri aranmaksızın, işverene ayrıca ödettirilir.
4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalı olduğu halde, 8 inci maddenin
dördüncü fıkrasında belirtilen süre içerisinde bildirimde bulunmayanlara,
bildirimde bulunulmayan sürede meydana gelen iş kazası, meslek hastalığı,
hastalık ve analık halleri sonucu ilgililerin gelir ve ödenekleri Kurumca
ödenmez.
Kısa vadeli sigorta
kollarında dikkate alınmayan süreler
MADDE 24-
Kısa vadeli sigorta kolları bakımından;
a) Herhangi bir sebeple silâh
altına alınan sigortalının askerlikte geçen hizmet süresi,
b) Hükümlülükle sonuçlanmayan
tutuklulukta geçen süre,
c) İş kazası, meslek
hastalığı, hastalık ve analık sigortalarından geçici iş göremezlik ödeneği
alan sigortalının iş göremediği süre,
d) Sigortalının greve iştirak
etmesi veya işverenin lokavt yapması hallerinde geçen süre,
18 inci maddede belirtilen
çalışma sürelerine girmediği gibi, iş göremezliğin başladığı veya hastalığın
anlaşıldığı yahut doğumun olduğu tarihten önceki bir yılın hesabında da
dikkate alınmaz.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Uzun Vadeli Sigorta
Hükümleri
Malûl sayılma
MADDE 25-
Sigortalının veya işverenin talebi üzerine Kurumca yetkilendirilen sağlık
hizmeti sunucularının sağlık kurullarınca usûlüne uygun düzenlenecek
raporlar ve dayanağı tıbbî belgelerin incelenmesi sonucu, çalışma gücünün
veya iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az %
60'ını kaybettiği Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilen sigortalı, malûllük
sigortası bakımından malûl sayılır.
Ancak, sigortalı olarak ilk
defa çalışmaya başladığı tarihten önce sigortalının çalışma gücünün % 60'ını
kaybettiği önceden veya sonradan tespit edilirse, sigortalı bu hastalık veya
özürü sebebiyle malûllük aylığından yararlanamaz.
Bu maddenin uygulanmasına
ilişkin usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle
düzenlenir.
Malûllük sigortasından
sağlanan haklar ve yararlanma şartları
MADDE 26-
Malûllük sigortasından sigortalılara sağlanan hak, malûllük aylığı
bağlanmasıdır.
Sigortalıya malûllük aylığı
bağlanabilmesi için sigortalının;
a) 25 inci maddeye göre malûl
sayılması,
b) En az on yıldan beri
sigortalı bulunup, toplam olarak 1800 gün veya başka birinin sürekli
bakımına muhtaç derecede malûl olan sigortalılar için ise en az beş yıldan
beri sigortalı bulunup toplam 900 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları
primi bildirilmiş olması,
c) Malûliyeti nedeniyle
sigortalı olarak çalıştığı işten ayrıldıktan veya işyerini kapattıktan veya
devrettikten sonra Kurumdan yazılı istekte bulunması,
halinde malûllük aylığı
bağlanır. Ancak, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendine göre
sigortalı sayılanların kendi sigortalılığı nedeniyle genel sağlık sigortası
primi dahil, prim ve her türlü borçlarının ödenmiş olması zorunludur.
Malûllük aylığının
hesaplanması, başlangıcı, kesilmesi ve yeniden bağlanması
MADDE 27-
Malûllük aylığı; prim ödeme gün sayısı 9000 günden az olan sigortalılar için
9000 gün üzerinden, 9000 gün ve daha fazla olanlar için ise toplam prim
ödeme gün sayısı üzerinden, 29 uncu madde hükümlerine göre hesaplanır.
Sigortalı başka birinin sürekli bakımına muhtaç ise tespit edilen aylık
bağlama oranı 10 puan artırılır.
4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalılar için ayrı ayrı
olmak üzere, malûllük sigortasından dosya bazında her yıl bağlanan
aylıkların aylık başlangıç tarihinin ait olduğu yılın Ocak ayı itibarıyla
yıl içine ait artışlar uygulanmaksızın hesaplanacak tutarları, yaşlılık
sigortasından bir önceki yılın son ödeme ayında söz konusu sigortalılar için
ayrı ayrı dosya bazında ödenen en düşük yaşlılık aylığından az olamaz.
Malûllük aylığı, sigortalının;
a) Malûl sayılmasına esas
tutulan rapor tarihi yazılı istek tarihinden önce ise yazılı istek tarihini,
b) Malûl sayılmasına esas
tutulan rapor tarihi yazılı istek tarihinden sonra ise rapor tarihini,
c) 4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (c) bendi kapsamında bulunanların çalıştıkları işyerine
müracaatları halinde, görevlerinden ayrıldıkları tarihi,
takip eden ay başından
itibaren başlar.
Sigortalı, aylığın başlangıç
tarihinde geçici iş göremezlik ödeneği almakta ise malûllük aylığı geçici iş
göremezlik ödeneği verilme süresinin sona erdiği tarihten sonraki ay
başından başlar. Ancak, bağlanacak malûllük aylığı, sigortalının almakta
olduğu geçici iş göremezlik ödeneğinin aylık tutarından fazla ise aradaki
fark, bu maddenin üçüncü fıkrasına göre tespit edilecek tarihten başlanarak
verilir.
Malûllük aylığı almakta iken
sigortalı olarak yeniden çalışmaya başlayanların veya yabancı bir ülke
mevzuatı kapsamında çalışmaya veya ikamete dayalı sosyal yardım almaya
başlayanların malûllük aylıkları, çalışmaya başladıkları veya ikamete dayalı
sosyal yardım almaya başladıkları tarihi takip eden ödeme dönemi başında
kesilir.
Bu Kanuna göre sigortalı
olmayı gerektiren bir işte çalışması nedeniyle malûllük aylıkları
kesilenlerden çalışması sona erip, malûllük aylığı bağlanması için yazılı
istekte bulunanlara, kontrol muayenesine tâbi tutulmak ve malûllüğünün devam
ettiği anlaşılmak şartıyla eski malûllük aylığı, yazılı istekte bulunduğu
tarihten sonraki ay başından itibaren ödenmeye başlanır. Ancak, bu durumdaki
sigortalılar için yazılı istek tarihlerine göre yeniden malûllük aylığı
hesaplanır ve bu aylık önceden bağlanan malûllük aylığından fazla ise
hesaplanan yeni aylık üzerinden ödeme yapılır.
Yaşlılık sigortasından
sağlanan haklar ve yararlanma şartları
MADDE 28-
Yaşlılık sigortasından sigortalıya sağlanan haklar şunlardır:
a) Yaşlılık aylığı bağlanması.
b) Toptan ödeme yapılması.
İlk defa bu Kanuna göre
sigortalı sayılanlara;
a) Kadın ise 58, erkek ise 60
yaşını doldurmuş olmaları ve en az 9000 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm
sigortaları primi bildirilmiş olması şartıyla yaşlılık aylığı bağlanır.
b) (a) bendinde belirtilen yaş
şartı;
1) 1/1/2036 ilâ 31/12/2037
tarihleri arasında kadın için 59, erkek için 61,
2) 1/1/2038 ilâ 31/12/2039
tarihleri arasında kadın için 60, erkek için 62,
3) 1/1/2040 ilâ 31/12/2041
tarihleri arasında kadın için 61, erkek için 63,
4) 1/1/2042 ilâ 31/12/2043
tarihleri arasında kadın için 62, erkek için 64,
5) 1/1/2044 ilâ 31/12/2045
tarihleri arasında kadın için 63, erkek için 65,
6) 1/1/2046 ilâ 31/12/2047
tarihleri arasında kadın için 64, erkek için 65,
7) 1/1/2048 tarihinden
itibaren ise kadın ve erkek için 65,
olarak uygulanır.
Sigortalılar, ikinci fıkranın
(a) ve (b) bentlerinde yer alan yaş hadlerine üç yıl eklenmek ve adlarına en
az 5400 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak
şartıyla da yaşlılık aylığından yararlanabilirler.
Sigortalı olarak ilk defa
çalışmaya başladığı tarihten önce 25 inci maddenin ikinci fıkrasına göre
malûl sayılmayı gerektirecek derecede hastalık veya özürü bulunan ve bu
nedenle malûllük aylığından yararlanamayan sigortalılara, en az onbeş yıldan
beri sigortalı bulunmak ve en az 3960 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm
sigortaları primi bildirilmiş olmak şartıyla yaşlılık aylığı bağlanır.
Kurumca yetkilendirilen sağlık
hizmet sunucularının sağlık kurullarınca usûlüne uygun düzenlenecek raporlar
ve dayanağı tıbbî belgelerin incelenmesi sonucu, Kurum Sağlık Kurulunca
çalışma gücündeki kayıp oranının;
a) % 50 ilâ % 59 arasında
olduğu anlaşılan sigortalılar, en az 16 yıldan beri sigortalı olmaları ve
4320 gün,
b) % 40 ilâ % 49 arasında
olduğu anlaşılan sigortalılar, en az 18 yıldan beri sigortalı olmaları ve
4680 gün,
malûllük, yaşlılık ve ölüm
sigortaları primi bildirilmiş olmak şartıyla ikinci fıkranın (a) bendindeki
yaş şartları aranmaksızın yaşlılık aylığına hak kazanırlar. Bunlar 94 üncü
madde hükümlerine göre kontrol muayenesine tâbi tutulabilirler.
Bakanlıkça tespit edilen maden
işyerlerinin yeraltı işlerinde sürekli veya münavebeli olarak en az 20
yıldan beri çalışan sigortalılar için ikinci fıkrada belirtilen yaş şartı 55
olarak uygulanır.
50 yaşını dolduran ve erken
yaşlanmış olduğu tespit edilen sigortalılar, yaş dışındaki diğer şartları
taşımaları halinde yaşlılık aylığından yararlanırlar.
Yukarıdaki fıkralarda
belirtilen yaşlılık aylıklarından yararlanabilmek için, 4 üncü maddenin
birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalının çalıştığı işten
ayrıldıktan, (b) bendinde belirtilen sigortalının sigortalılığa esas
faaliyete son verip vermeyeceğini beyan ettikten, (c) bendinde belirtilen
sigortalıların ise Kurumun aylık bağlanma hakkı olduğuna dair yazısı üzerine
yetkili makamdan emekliye sevk onayı aldıktan ve ilişiği kesildikten sonra
yazılı istekte bulunması şarttır.
4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (b) bendinde belirtilen sigortalılara yaşlılık aylığı
bağlanabilmesi için ayrıca, yazılı talepte bulunduğu tarih itibarıyla genel
sağlık sigortası primi dahil kendi sigortalılığı nedeniyle prim ve her türlü
borcunun olmaması zorunludur.
Bu maddenin uygulamasına
ilişkin usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle
düzenlenir.
Yaşlılık aylığının
hesaplanması
MADDE 29-
Yaşlılık aylığına hak kazanan sigortalıların aylığı, aşağıdaki hükümlere
göre belirlenecek ortalama aylık kazancı ile aylık bağlama oranının çarpımı
sonucunda bulunan tutardır.
Ortalama aylık kazanç,
sigortalının her yıla ait prime esas kazancının, kazancın ait olduğu yıldan
itibaren aylık talep tarihine kadar geçen yıllar için, her yıl gerçekleşen
güncelleme katsayısı ile güncellenerek bulunan kazançlar toplamının, itibarî
hizmet süresi ile fiilî hizmet süresi zammı hariç toplam prim ödeme gün
sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanan ortalama günlük kazancın otuz
katıdır.
Aylık bağlama oranı,
sigortalının malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tâbi geçen toplam prim
ödeme gün sayısının her 360 günü için 2015 yılı sonuna kadar % 2,5; 2016
yılı başından itibaren ise % 2 olarak uygulanır. Bu hesaplamada 360 günden
eksik süreler orantılı olarak dikkate alınır. Ancak aylık bağlama oranı %
90'ı geçemez.
28 inci maddenin dördüncü ve
beşinci fıkralarına göre aylığa hak kazanan sigortalılar için hesaplanacak
aylık bağlama oranı, prim ödeme gün sayısı 9000 günden az olanlar için
çalışma gücü kayıp oranının 9000 gün prim ödeme gün sayısı ile çarpımı
sonucu bulunan rakamın % 60'a bölünmesi suretiyle hesaplanan gün sayısına
göre, üçüncü fıkra uyarınca tespit edilen orandır. Prim ödeme gün sayısı
9000 günden fazla olanlar için ise toplam prim ödeme gün sayısına göre aylık
bağlama oranı belirlenir.
Yukarıdaki şekilde hesaplanan
aylığın başlangıç tarihinin yılın ilk altı aylık dönemine rastlaması halinde
55 inci maddenin ikinci fıkrasına göre Ocak ödeme dönemi için gelir ve
aylıklara uygulanan artış oranı kadar artırılarak, yılın ikinci altı aylık
dönemine rastlaması halinde ise öncelikle Ocak ödeme dönemi, daha sonra
Temmuz ödeme dönemi için gelir ve aylıklara uygulanan artış oranları kadar
artırılarak, sigortalının aylık başlangıç tarihindeki aylığı hesaplanır.
Yaşlılık aylığının
başlangıcı, kesilmesi veya sosyal güvenlik destek primi ödenmesi
MADDE 30-
4 üncü maddenin birinci fıkrasının;
a) (a) ve (b) bentlerinde
belirtilen sigortalılardan yaşlılık aylığına hak kazananlara, yazılı istek
tarihinden sonraki,
b) (c) bendinde belirtilen
sigortalılardan yetkili makamdan emekliye sevk onayı aldıktan ve
görevleriyle ilişiği kesildikten sonra Kuruma başvuranlara, ilişiğinin
kesildiği tarihi takip eden,
c) (c) bendinde belirtilen
sigortalılardan her ne şekilde olursa olsun sigortalı olmayı gerektiren
görevinden ayrılmış olanlara ise istek tarihini takip eden,
ay başından itibaren aylık
bağlanır.
Aylığın ödenmesine başlanacağı
tarihte hastalık sigortasından geçici iş göremezlik ödeneği almakta olan
sigortalının yaşlılık aylığı, geçici iş göremezlik ödeneği verilme süresinin
sona erdiği tarihi takip eden ay başından başlar. Ancak, bağlanacak yaşlılık
aylığı geçici iş göremezlik ödeneğinin aylık tutarından fazla ise, aradaki
fark birinci fıkraya göre tespit edilecek tarihten başlanarak verilir.
